سیر مطالعات

1) هویت نوجوان (Identity) – ستون نظری کلاسیک

این‌ها «هویت نوجوان» را برایت قابل اندازه‌گیری و پژوهش‌پذیر می‌کنند:

• Erik Erikson – Identity: Youth and Crisis (1968): متن مادرِ مفهوم «بحران هویت» در نوجوانی. (Google Books)

• James Marcia (1966) – “Development and validation of ego-identity status”: مدل وضعیت‌های هویت (Achievement/Moratorium/Foreclosure/Diffusion) برای پژوهش تجربی. (Internet Archive)

اگر رویکرد تو «روایت هویتی» است، این مسیر را هم در ادامه اضافه کن (برای پروژه‌های AI و نوشتار نوجوان بسیار کاربردی است):

• حوزه «narrative identity» به‌عنوان چارچوب روش‌شناختی (به‌خصوص برای مصاحبه/تحلیل روایت).

---

2) مغز/نوروسایکولوژی نوجوان – ستون عصبی-شناختی

برای اینکه «نورو» در کارت واقعی و جدی باشد:

• Casey, Getz, & Galvan – “The adolescent brain” (Developmental Review, 2008): مرور کلاسیک درباره کنترل شناختی، تصمیم‌گیری و ویژگی‌های غیرخطی نوجوانی. (ScienceDirect)

---

3) اعتماد معرفتی، مرجعیت دانشی و “Epistemic Authority/Trust”

برای محورهایی مثل:
Epistemic Authority, Trust, and Adolescent Identity…

ستون «Epistemic trust» (کلاسیکِ معاصر در روان‌درمانی/تحول)

• نظریه «mentalizing و epistemic trust» (Fonagy و همکاران): نقطه شروع مهم برای فهم «چرا نوجوان به یک منبع اعتماد می‌کند و دانش را قابل‌پذیرش می‌بیند». (Karger Publishers)

• کتاب مروری دانشگاهی درباره «Mentalizing & Epistemic Trust» (Oxford Academic, 2021) برای چارچوب‌بندی دقیق مفهومی. (OUP Academic)

ستون «epistemic authority» در عصر دیجیتال (جدید و بسیار به‌روز)

• “Epistemic authority in the digital public sphere” (Oxford, 2024): چارچوب تلفیقی برای مرجعیت دانشی در عصر رسانه/فناوری. (OUP Academic)

• مقاله جدید SAGE درباره «epistemic trust and authority» (به‌عنوان مرور مفهومی) (SAGE Journals)

• برای نزدیک‌کردن به “algorithmic authority”: مفهوم «اقتدار الگوریتمی» در ادبیات جدید. (arXiv)

---

4) GenAI و نوجوانان در زیست‌جهان واقعی (داده/گزارش‌های معتبر جدید)

این‌ها برای «فصل زمینه»، «واقعیت میدانی»، و توجیه مسئله تحقیق حیاتی‌اند:

• Hopelab + Common Sense + NORC: Teen & Young Adult Perspectives on Generative AI (2024): داده پیمایشی درباره نگرش‌ها، نگرانی‌ها، تجربه‌ها. (digitalthriving.gse.harvard.edu)

• مطالعه 2024 درباره اینکه نوجوان‌ها GenAI را چطور معنا می‌کنند و اثرش را بر هویت/آینده می‌بینند (UCLA / Girls Who Code). (UCLA Center X)

(برای ریسک‌های رابطه‌محور با چت‌بات‌ها و پیوند با هویت/سلامت روان، خبر معتبر هم وجود دارد؛ به‌خصوص برای بخش «خطرات/حفاظت» در چارچوب اخلاقی.) (The Washington Post)

---

5) عاملیت، مسئولیت اخلاقی و رشد اخلاقی نوجوان (Moral Agency/Responsibility)

برای عناوینی مثل:
Agency, Moral Responsibility… و Foundations of Moral Agency…

کلاسیک‌های ستون اخلاق/رشد اخلاقی

• Lawrence Kohlberg – The Philosophy of Moral Development (1981): ستون کلاسیک «مراحل و ایده عدالت» (حتی اگر منتقد داشته باشد، باید بلد باشی). (Google Books)

• Elliot Turiel – The Development of Social Knowledge: Morality and Convention (1983): نظریه حوزه‌های اخلاقی/قراردادی/فردی (برای تحلیل “responsibility” در نوجوان). (Google Books)

منابع جدیدِ مرور (برای به‌روز بودن)

• مرور جدید درباره «مقایسه و پیشرفت‌های حوزه رشد اخلاقی در نوجوانی» (Malti و همکاران، 2021 – فایل مروری). (University of Toronto Mississauga)

• مقاله 2023 در Frontiers درباره ساختار moral agency و پیوند فلسفه و علوم اعصاب (برای پیوند neuro+ethics عالی است). (Frontiers)

• نمونه مطالعه عصبی-تصویربرداری درباره agency در قضاوت‌های اجتماعی-اخلاقی در کودکان/نوجوانان (ACN, 2023). (OUP Academic)

---

6) چارچوب‌های اسلامی برای اخلاق AI و انسان/خود (Islamic Ethics + Self/Subjectivity)

برای عناوینی مثل:
Islamic Ethical Implications… و Reconceptualizing adolescent subjectivity…

اسلامی‌سازی سطحی نه—این‌ها برای «چارچوب واقعی» لازم‌اند

• مقاله بسیار جدید Springer (2025): Islamic Ethics and AI (نقد رویکردهای رایج مقاصدی/قواعد فقهی و پیشنهاد چارچوب «امانت/اعتماد»). (Springer Link)

• نمونه مقاله چارچوب مقاصدی برای AI (به‌عنوان یک مسیر رایج در ادبیات). (Zenodo)

«خود/نفس/سوبژکتیویته» در اندیشه اسلامی (برای پیوند با هویت)

• مدخل علمی و دانشگاهی درباره نفس (nafs) و مفهوم Self در اسلام (St Andrews Encyclopaedia of Theology): بسیار مفید برای بخش «subjectivity». (St Andrews Encyclopaedia of Theology)

• فصل دانشگاهی جدید درباره مفاهیم نفس و روح در روان‌شناسی اسلامی (Springer chapter, 2024). (Springer Link)

---

7) “Identity-safe AI use” در آموزش (بُعد آموزشی/سیاست‌گذاری)

برای عنوان:
Islamic Perspectives on Identity-Safe AI Use in Adolescence…

• گزارش/چارچوب درباره Identity-Safe Schools/Classrooms (Learning Policy Institute / ERIC): برای طراحی مداخله آموزشی و محافظت از هویت در محیط یادگیری. (Learning Policy Institute)

• UNICEF – Policy guidance on AI and children: استاندارد سیاستی کودک‌محور (خیلی معتبر و قابل استناد در پروپوزال/گرنت). (UNICEF)

• OECD Recommendation on AI (2019) و UNESCO Recommendation on AI Ethics (2021): برای فصل چارچوب اخلاقی کلان/حاکمیتی. (OECD AI)

---

یک پیشنهاد عملی برای «تسلط» (ترتیب خواندن)

اگر بخواهی با کمترین اتلاف وقت مسلط شوی، این ترتیب بهترین ROI را دارد:

1. Erikson + Marcia (هویت) (Google Books)

2. Casey 2008 (نوجوان و مغز) (ScienceDirect)

3. Epistemic trust (Fonagy) + epistemic authority دیجیتال (Oxford 2024) (Karger Publishers)

4. گزارش‌های نوجوان و GenAI (Hopelab/Common Sense/NORC + UCLA/GWC) (digitalthriving.gse.harvard.edu)

5. Kohlberg + Turiel + مرورهای جدید moral agency (Google Books)

6. Islamic ethics & AI (Springer 2025) + Self/nafs منابع دانشگاهی (Springer Link)

7. identity-safe + UNICEF/OECD/UNESCO برای تبدیل کار به «چارچوب راهنما/سیاست» (Learning Policy Institute)