نکات پرامپت ترجمه

زبان مبدأ و مقصد و مخاطب(مثلاً، دانشگاهیان، آکادمیک ترجمه شود)، معادل های تخصصی گفته شود.، تیترها و رنگ و قالب و استاندرد ارجاع دهی مثلاً: APA 7، پی نوشت یا داخل پرانتز عبارات تخصصی بیاید)، در یک چت که ماشین یاد بگیرد یا اینکه ترجمه قبلی در چت بعدی به عنوان پرامپت معرفی شود، اگر مثلاً بسته شد، در تحلیل مضمون ها خیلی مهم است(سؤال: مگر حافظه ندارد؟)، تنوع بخشی در ترجمه(برای نوجوانان، سیاستگذاران، والدین، ...)، 
پرامپت جدا برای شکل و جدول بدهید.
شکل را باز طراحی کند.
 

کاربرد هوش مصنوعی در ترجمه، تلفیق و غنی‌سازی مقالات برای نگارش هندبوک
پنج شنبه - 27 آذر 1404 

مقدمه: چارچوب ماکرو شایستگی ATC (Academic Translation Competency)  
در نگارش هندبوک‌های علمی، ترجمه و تلفیق مقالات فراتر از جابه‌جایی کلمات است؛ بازسازی دانش (Knowledge Reconstruction) است. هوش مصنوعی (AI) به عنوان شتاب‌دهنده هیبریدی (Hybrid Accelerator) عمل می‌کند:  

ATC = شایستگی رشته‌ای + شایستگی معرفتی + شایستگی ترجمه‌ای  

شایستگی رشته‌ای: تسلط بر حوزه (روانشناسی، جامعه‌شناسی دیجیتال، مطالعات رسانه).  
شایستگی معرفتی: فهم لایه‌های نظری (مثل هویت طبق Erikson یا Goffman در زیست مجازی).  
شایستگی ترجمه‌ای: مدیریت بومی‌سازی/بیگانه‌سازی با AI.  

هدف هندبوک: تلفیق ۵ مقاله اصلی + ۱۵ فرعی + چارچوب نظری → متن واحد، بومی‌شده برای مخاطب ایرانی (دانشجویان، متخصصان فرهنگی).  
جستجوی گسترش: بر اساس APA 7 (2020)، Venuti (1995) برای استراتژی‌های ترجمه، و ابزارهای AI 2025 مانند Claude 3.5، Perplexity Pro، و NotebookLM.  

بخش ۱: استراتژی‌های کلیدی ترجمه علمی  
بومی‌سازی (Domestication) vs. بیگانه‌سازی (Foreignization)  
طبق Venuti (1995)، بومی‌سازی متن را با فرهنگ مقصد همسو می‌کند؛ بیگانه‌سازی اصالت منبع را حفظ می‌کند. برای هندبوک، رویکرد هیبریدی (Hybrid) ایده‌آل است:  

استراتژی    تعریف    کاربرد در هندبوک    مثال (هویت مجازی نوجوانان)  
بیگانه‌سازی    حفظ ساختار و اصطلاحات اصلی    نقل مستقیم نظریه‌ها    "Avatar" → آواتار (با حفظ معنای Goffmanian)  
بومی‌سازی    غنی‌سازی با هنجارهای محلی    مثال‌های فرهنگی    YouTube → آپارات/ایتا (با توضیح جمع‌گرایی ایرانی vs. فردگرایی غربی)  
هیبریدی    ترکیب + کنترل‌شده    تلفیق برای انسجام    ترجمه دقیق + پانویس بومی (مخاطب: پژوهشگران ایرانی)  

نکته نظری: Nord (1997) تأکید بر وظیفه‌محوری (Skopos Theory): هدف پژوهش (هندبوک آموزشی) و بستر فرهنگی (جمع‌گرایی ایرانی، طبق Hofstede 1980) تعیین‌کننده است.  

پرامپت عملی:  
ترجمه هیبریدی: متن را تحت‌اللفظی ترجمه کن (بیگانه‌سازی)، سپس بومی‌سازی کن (آپارات به جای YouTube؛ فرهنگ جمع‌گرا را برجسته کن). مخاطب: پژوهشگران ایرانی. APA7.  

بخش ۲: فرآیند سه‌مرحله‌ای آماده‌سازی مقالات (Pre-Translation Workflow)  
دور اول: مرور سریع و ارزیابی (Scanning)  
چک: عنوان، چکیده، نتیجه‌گیری، Q1/Q2 (Scopus/Web of Science).  
AI ابزار: Perplexity Pro برای اعتبار (پرامپت: "ارزیابی اعتبار مقاله X بر اساس h-index نویسنده و citations").  

دور دوم: تحلیل ساختار (Structural Mapping)  
ساختار IMRaD (Introduction, Methods, Results, Discussion) + گسترش:  
1. چکیده (Abstract)  
2. مقدمه (Introduction)  
3. پیشینه/مبانی نظری (Literature/Theory)  
4. روش (Methods)  
5. یافته‌ها (Results)  
6. بحث/نتیجه‌گیری (Discussion/Conclusion)  

نکته: Booth et al. (2016) در "The Craft of Research" بر شناسایی خلأها تأکید دارد.  

دور سوم: تحلیل انتقادی و استخراج واژگان  
چالش‌ها: هویت (Identity: فردی/اجتماعی طبق Tajfel 1979)، خودآگاهی (Self-awareness: روانشناختی vs. جامعه‌شناختی)، زیست مجازی (Virtual Habitus: Bourdieu-inspired).  
اقدام: استخراج از Glossary/Index مقالات.  

بخش ۳: ماتریس تلفیق (Synthesis Matrix) – قلب سنتز  
برای تلفیق، ماتریس بسازید (Hart, 1998):  

تم/مفهوم    مقاله ۱ (اصلی)    مقاله ۲    مقاله ۳    مقاله ۴    مقاله ۵    خلأ/تناقض  
تعریف هویت    فردی-اجتماعی (Erikson)    جنسیتی (Butler)    -    مجازی (Turkle)    -    خلأ فرهنگی ایرانی  
نقش آواتارها    خودبیانگری    مخاطرات    -    -    جمع‌گرایی    تناقض فردگرایی  
پیامدها    مثبت (خودکارآمدی)    منفی (اعتیاد)    -    -    -    نیاز به داده ایرانی  

پرامپت AI:  
Synthesis Matrix بساز: مقاله اصلی [لینک/متن]؛ کمکی‌ها [لیست]. محورها: تعریف، نقش، پیامدها. هر سلول: خلاصه + نقل + citation. خلأها را برجسته کن (فارسی/انگلیسی).  

گسترش جستجو: ابزار Elicit.org یا ResearchRabbit برای auto-matrix از ۲۰+ مقاله.  

بخش ۴: واژه‌نامه مرکزی (Centralized Glossary) – کلید یکپارچگی تیمی  
جستجو: بر اساس ISO 704 (2009) برای اصطلاح‌شناسی. نمونه برای هویت مجازی:  

اصطلاح انگلیسی    معادل فارسی مصوب    توضیحات (بافت)    منبع    ویرایشگر  
Identity    هویت    فردی/اجتماعی (Tajfel)    APA Dictionary    تیم  
Self-awareness    خودآگاهی    روانشناختی (متاکوگنیسیون)    Oxford Psychology    -  
Virtual E

cosystem    زیست‌بوم مجازی    پویایی دیجیتال (جمع‌گرا)    Bourdieu + بومی    -  

ابزار: Google Sheets با Apps Script برای auto-update؛ لینک گروهی.  
پرامپت: "از این glossary استفاده کن؛ واژه جدید → پیشنهاد + ۲ جایگزین."  

بخش ۵: ابزارهای AI پیشنهادی ۲۰۲۵ (رتبه‌بندی‌شده)  
ابزار    نقاط قوت    محدودیت    کاربرد در پروژه  
Claude 3.5 Sonnet    بهترین فارسی (تمرین با شاهنامه)؛ طولانی    توکن ۲۰۰k    ترجمه اصلی  
Kimi.ai Pro    Researcher (Q1 deep search)    چینی-محور    سنتز/غنی‌سازی  
Perplexity Pro    Citations واقعی؛ Elicit-like    حساب تیمی    ارزیابی/ماتریس  
Grok-2    تصاویر/نمودارها    کمتر آکادمیک    عناصر غیرمتنی  
NotebookLM    Audio summaries؛ Q&A    گوگل-only    مرور سریع  

نکته جدید: Humata.ai برای PDF chunking خودکار.  

بخش ۶: مهندسی پرامپت پیشرفته (Prompt Engineering)  
قالب Chain-of-Thought (CoT):  
1. زمینه: [موضوع].  
2. وظیفه: ترجمه هیبریدی (بیگانه + بومی).  
3. glossary: [پیوست اکسل].  
4. گام‌ها: الف) تحت‌اللفظی → ب) بومی‌سازی → ج) چک APA7 → د) علامت خلأها.  
5. خروجی: Markdown + Dual-translation (اصلی/بومی).  

هشدار Hallucination: همیشه fact-check با Original + Perplexity.  

بخش ۷: ترجمه عناصر غیرمتنی + غنی‌سازی  
جداول/نمودارها  
OCR: Adobe Acrobat > AI Extract > Persian.  
بازطراحی: Mermaid.js در Obsidian یا Canva Magic Studio.  

غنی‌سازی با دایره‌المعارف نوجوانی  
جستجوی خاص:  
Encyclopedia of Adolescence (Brown & Prinstein, 2024): مدخل "Digital Identity" – هویت دیجیتال نوجوانان (ریسک cyberbullying).  
Iranian Contexts: "دایره‌المعارف نوجوانی" + مقایسه با دعای‌المعارف ۲۰۱۸ (مدخل سایبر).  
پرامپت: "مدخل 'هویت مجازی' از Encyclopedia of Adolescence را خلاصه + بومی‌سازی برای ایران کن."  

Deep Search: Kimi Researcher: "Q1 articles 2020-2025 on virtual identity Iranian youth."  

بخش ۸: استانداردهای اخلاقی و تیمی (Ethical & Collaborative Framework)  
ارجاع: APA7 + پانویس: "ترجمه‌شده با Claude.ai؛ سنتز از ۵ مقاله."  
تیمی: Peer Review (GitHub برای track changes)؛ ادیتور نهایی + استاد Gatekeeper.  
شفافیت AI: COPE Guidelines (2023): "AI as tool, not author."  

چک‌لیست عملی برای تیم پژوهشگران  
واژه‌نامه مرکزی راه‌اندازی (Google Sheet).  
ماتریس سنتز برای ۵ مقاله اصلی.  
ترجمه آزمایشی ۱ مقاله (با پرامپت هیبریدی).  
غنی‌سازی با ۲ مدخل دایره‌المعارف.  
Peer Review + Humanize.  
خروجی: پیش‌نویس فصل هندبوک.  

منابع اضافی:  
Venuti, L. (1995). The Translator's Invisibility.  
Nord, C. (1997). Translating as a Purposeful Activity.  
ابزارها: Perplexity، NotebookLM.

بیان دیگری از مطالب جلسه امروز درباره:
 هوش مصنوعی در ترجمه، تلفیق و نگارش هندبوک
پنج شنبه - 27 آذر 1404 

مقدمه: رویکرد کلی
در نگارش هندبوک‌های علمی، هدف ما صرفاً ترجمه کلمه به کلمه نیست، بلکه بازسازی دانش است. ما به عنوان واسطه عمل می‌کنیم تا محتوای علمی را با حفظ اصالت، برای مخاطب فارسی‌زبان بومی‌سازی کنیم. در این مسیر، هوش مصنوعی جایگزین انسان نیست، بلکه یک شتاب‌دهنده است.
فرمول موفقیت عبارت است از ترکیب هوش مصنوعی و هوش انسانی (بازبینی خبره) برای رسیدن به محتوای باکیفیت.

بخش اول: شایستگی‌ها و استراتژی‌های ترجمه
برای ترجمه متون علمی جهت استفاده در هندبوک، سه شایستگی اصلی مورد نیاز است:
۱. شایستگی عمومی ترجمه
۲. شایستگی معرفتی (دانش تخصصی حوزه)
۳. شایستگی فرهنگی و زمینه‌ای

استراتژی‌های ترجمه (بومی‌سازی در برابر بیگانه‌سازی)
در ترجمه متون هندبوک، باید ترکیبی از دو حالت زیر را به کار گرفت:

یک: بیگانه‌سازی یا حفظ اصالت
در این روش ساختار مقاله اصلی حفظ می‌شود، اشاره می‌شود که متن ترجمه‌ای از یک مقاله خاص است و وفاداری کامل به متن اصلی وجود دارد.

دو: بومی‌سازی
در این روش متن با هنجارهای زبان مقصد (فارسی) و بستر فرهنگی سازگار می‌شود.
مثال: اگر در متن اصلی مثال یوتیوب آمده، می‌توان در ترجمه برای مخاطب ایرانی مثال آپارات را (در صورت تناسب) توضیح داد یا افزود. همچنین فرهنگ مخاطب (مثلاً فرهنگ جمع‌گرا یا فردگرا) در نظر گرفته می‌شود.

توصیه: بهترین روش، ترکیب این دو حالت است. یعنی ترجمه دقیق باشد اما مثال‌ها و مفاهیم برای مخاطب ایرانی و متخصصان داخلی غنی‌سازی و ملموس شوند.

بخش دوم: مراحل آماده‌سازی و ساختاردهی (قبل از ترجمه)
قبل از شروع ترجمه با هوش مصنوعی، باید مراحل زیر طی شود:

۱. ارزیابی سریع
مقالات را به هوش مصنوعی بدهید یا خودتان سریع مرور کنید (عنوان، چکیده، نتیجه‌گیری) و اعتبار مقاله و ارتباط آن با موضوع (مثلاً هویت نوجوان) را بررسی کنید.

۲. تحلیل ساختار
ساختار مقالات را شناسایی کنید (مقدمه، ادبیات پژوهش، روش‌شناسی، یافته‌ها، بحث) و مشخص کنید کدام بخش‌ها برای هندبوک شما مفید هستند (گزینشی عمل کنید).

۳. ماتریس تلفیق
برای نگارش هندبوک، ما نیاز به تلفیق چندین مقاله داریم. باید یک ماتریس تلفیق ایجاد کنید که سطرها شامل مفاهیم و تم‌های اصلی (مثلاً: تعریف هویت، نقش آواتارها، تفاوت جنسیتی، پیامدها، مخاطرات) و ستون‌ها شامل مقالات منتخب باشند.
نقش هوش مصنوعی: می‌توانید از ابزار بخواهید که بر اساس مقالات داده شده، این ماتریس را برای شما استخراج کند تا تناقض‌ها و خلاءهای دانشی مشخص شود.

۴. استانداردسازی واژگان (ایجاد واژه‌نامه مرکزی)
یکی از بزرگترین چالش‌های کارهای تیمی، عدم یکپارچگی در ترجمه اصطلاحات تخصصی است.
اقدام عملی: ایجاد یک فایل اکسل مشترک به عنوان واژه‌نامه مرکزی.
ستون‌های اکسل باید شامل موارد زیر باشد:
اصطلاح تخصصی (انگلیسی)، معادل پیشنهادی فارسی، توضیحات (مثلاً: در رویکرد روانشناسی به این معناست، اما در جامعه‌شناسی معنای دیگر دارد)، نام مترجم و منبع.
نکته: مفاهیمی مثل خودآگاهی یا هویت در متون مختلف معانی متفاوتی دارند (لایه لایه و انتزاعی هستند). باید در ابتدای پروژه مشخص کنید که مثلاً منظور از خودآگاهی در این هندبوک دقیقاً چیست.

بخش سوم: کار با ابزارهای هوش مصنوعی (عملیاتی)
ابزارهای پیشنهادی شامل کیمی (برای پژوهش و فایل‌های طولانی)، جمنای و چت‌جی‌پی‌تی هستند.

الف) نکات فنی ورودی دادن به هوش مصنوعی
۱. فرمت فایل: فایل‌های پی‌دی‌اف معمولاً هنگام کپی کردن دچار به‌هم‌ریختگی و شکست خطوط می‌شوند. راهکار این است که اگر می‌توانید نسخه اچ‌تی‌ام‌ال یا ای‌پاب مقاله را بگیرید و با نرم‌افزارهایی مثل کالیبر به ورد تبدیل کنید. اگر اسکن است، حتماً اوسی‌آر شود تا متن تمیز به هوش مصنوعی داده شود.
۲. محدودیت توکن: هوش مصنوعی محدودیت در دریافت و خروجی دارد. مقالات طولانی را یکجا ندهید. آن‌ها را بخش‌بندی کنید (مثلاً ۲۰ صفحه را به بخش‌های کوچکتر تقسیم کنید) تا دقت ترجمه پایین نیاید.
۳. پیوستگی چت: برای حفظ انسجام، اگر ترجمه در چند چت انجام می‌شود، خلاصه یا واژه‌نامه چت قبلی را به چت جدید معرفی کنید تا سبک و واژگان را فراموش نکند.

ب) مهندسی پرامپت (دستور نویسی) برای ترجمه
برای دریافت بهترین خروجی، باید دستورات دقیق و چندمرحله‌ای بدهید. یک دستور حرفه‌ای شامل موارد زیر است:

یک. زمینه: متن زیر بخشی از یک مقاله علمی به زبان انگلیسی در مورد (موضوع: هویت و زیست مجازی نوجوانان) است.
دو. هدف: قصد دارم این متن را به زبان فارسی ترجمه کنم.
سه. مخاطب: مخاطبان این متن دانشگاهیان و پژوهشگران هستند؛ لحن باید آکادمیک، رسمی و علمی باشد.
چهار. اصطلاحات تخصصی: مثلا واژه پلتفرم را به سکو و اکوسیستم را به زیست‌بوم ترجمه کن (سایر واژگان استاندارد شده در

اکسل را اینجا لیست کنید).
پنج. ساختار: ساختار مقاله (تیترها، پاراگراف‌ها) را عیناً حفظ کن. هیچ توضیحات اضافه‌ای در خروجی نده.
شش. بومی‌سازی: معادل‌های آنلاین انگلیسی را نگه دار اما در صورت نیاز معادل بومی را در پرانتز یا پاورقی ذکر کن.
هفت. استاندارد ارجاع‌دهی: اگر در متن ارجاعی وجود دارد، طبق استاندارد ای‌پی‌ای نسخه ۷ تنظیم کن.
هشت. وفاداری: ترجمه نباید ماشینی باشد؛ باید سلیس و روان شود، اما کاملاً وفادار به متن اصلی باشد.

ج) مقابله و بازبینی
از قابلیت نمایش دوگانه (دو پنجره کنار هم) استفاده کنید: یک طرف متن اصلی انگلیسی و طرف دیگر ترجمه هوش مصنوعی. ترجمه را چک کنید. هوش مصنوعی ممکن است در درک طنز، کنایه یا مفاهیم عمیق فرهنگی خطا داشته باشد.

بخش چهارم: ترجمه عناصر غیرمتنی (تصاویر و جداول)
هوش مصنوعی‌های متنی ممکن است در بازتولید دقیق جداول و نمودارها درون متن ضعیف عمل کنند.

۱. جداول
جداول را به صورت متن ساده کپی نکنید چون ساختار به هم می‌ریزد. از هوش مصنوعی بخواهید جدول را جداگانه ترجمه و با فرمت مناسب تولید کند که بتوانید در ورد کپی کنید.

۲. نمودارها و تصاویر (اینفوگرافی‌ها)
سه روش برای ترجمه نمودارها وجود دارد:
یک: ترجمه متن تصویر با استفاده از ابزار گوگل ترنسلیت (بخش عکس). عکس نمودار را آپلود کنید، زبان فارسی را انتخاب کنید. گوگل روی همان تصویر متن‌ها را فارسی می‌کند.
دو: بازطراحی توسط گرافیست. متن‌های نمودار را استخراج کنید، ترجمه کنید و به طراح بدهید تا نمودار را بازطراحی کند.
سه: بازطراحی با هوش مصنوعی. توصیف دقیق نمودار را به هوش مصنوعی بدهید و از او بخواهید کد نمودار یا خود تصویر را تولید کند.

بخش پنجم: غنی‌سازی محتوا
پس از ترجمه اولیه، نوبت به غنی‌سازی می‌رسد تا هندبوک ارزشمندتر شود.
۱. استفاده از دایره‌المعارف‌ها برای شرح مفاهیم پیچیده موجود در متن.
۲. استفاده از ابزارهای تحقیق. اگر مقاله قدیمی است، از هوش مصنوعی بخواهید با جستجو در مقالات جدید، اطلاعات به‌روز یا آمارهای جدید را پیدا کند یا تناقض‌های مقاله با یافته‌های جدید را مشخص کند.
۳. تولید محتوای جانبی. از هوش مصنوعی بخواهید بر اساس متن ترجمه شده، اسلاید پاورپوینت، خلاصه مدیریتی، یا سوالات تستی طراحی کند.

نکات کلیدی پایانی
مالکیت و اعتبار: همیشه در ترجمه به نویسنده اصلی ارجاع دهید. در روش‌شناسی ذکر کنید که از هوش مصنوعی به عنوان دستیار استفاده شده است.
همکاری تیمی: بهتر است مقالات ترجمه شده توسط سایر اعضای تیم بازخوانی شود.
خطای توهم: هوش مصنوعی ممکن است گاهی مطلبی را که در متن نیست اضافه کند یا ارجاع دروغین بدهد. همیشه چک کنید.
پرهیز از کپی کردن کورکورانه: خروجی هوش مصنوعی پیش‌نویس است، نه محصول نهایی. قلم و ویرایش انسانی برای تبدیل زبان ماشین به زبان دانشگاهی ضروری است.