۱ مقدمهای کوتاه و کاربردی ✨📘
حرف لام یکی از پرکاربردترین حروف در زبان عربی است و فهم درست آن نقش مهمی در فهم آیات قرآن 📖 احادیث و متون ادبی دارد. ابن هشام انصاری در کتاب مغنی اللبیب برای لام جارّه بیست و دو معنا ذکر میکند و این نشان میدهد که یک حرف کوچک 🔤 میتواند معانی فراوانی داشته باشد.
در این جزوه
ابتدا لام زائد به صورت ساده و دقیق بررسی میشود ✅
سپس مهمترین معانی لام جارّه با مثال قرآنی توضیح داده میشود 📝
و در پایان تفاوت لام غایت و لام عاقبت به صورت شفاف جمعبندی میگردد 🎯
--------------------------------
۲ حروف جر زائد 🧩
چهار حرف جر میتوانند به صورت زائد به کار روند
لام
باء
کاف
مِن
--------------------------------
ویژگیهای حروف جر زائد 🔍
حروف جر زائد سه ویژگی اساسی دارند
اول
معنای مستقل ندارند و فقط برای تاکید به جمله اضافه میشوند 💡
دوم
به متعلَّق نیاز ندارند و جار و مجرور آنها وابسته به کلمهای نیست 🔗
سوم
اسم بعد از آنها از نظر لفظی مجرور است
اما از نظر محل اعراب نقش اصلی جمله مانند فاعل یا مفعول را دارد 🎓
--------------------------------
۳ حرف لام زائد 🧠
لام زائد بیشتر در دو جایگاه دیده میشود
بر سر مفعول به که کاربرد اصلی آن است ✅
گاه به ندرت بر سر فاعل ⏳
--------------------------------
لام زائد بر سر مفعول به مثال قرآنی 📖
مثال نخست
قل عسی ان یکون ردف لکم بعض الذی تستعجلون
نمل ۷۲
اصل جمله بدون لام چنین است
ردفکم بعض الذی تستعجلون
توضیح ✍️
لام در کلمه لکم لام زائد است
ضمیر کم از نظر لفظی مجرور است
اما از نظر محل اعراب مفعول به فعل ردف میباشد
حذف لام هیچ خللی در معنا ایجاد نمیکند ✔️
--------------------------------
مثال دوم
و رحمة للذین هم لربهم یرهبون
اعراف ۱۵۴
اصل جمله
هم ربهم یرهبون
توضیح ✍️
لام در لربهم زائد است
کلمه رب از نظر لفظی مجرور
و از نظر محل اعراب مفعول به فعل یرهبون است
--------------------------------
جمعبندی لام زائد 🧷
لام زائد معنای مستقلی ندارد
فقط برای تاکید میآید
جار و مجرور آن متعلَّق نمیخواهد
اسم بعد از لام نقش اصلی جمله را حفظ میکند ✅
--------------------------------
۴ معانی لام جارّه از دیدگاه ابن هشام 📚
ابن هشام در مغنی اللبیب باب اول صفحه ۲۷۵
برای لام جارّه بیست و دو معنا ذکر میکند
در این جزوه فقط معانی مهم و پرکاربرد به صورت ساده آورده میشود 📝
--------------------------------
۵ مهمترین معانی لام جارّه ⭐
یک
لام استحقاق
برای بیان شایستگی و استحقاق
مثال
الحمد لله
دو
لام اختصاص
برای اختصاص چیزی به کسی
مثال
الجنة للمؤمنین
سه
لام ملک
برای بیان مالکیت واقعی
مثال
له ما فی السماوات
چهار
لام تملیک
برای دادن و بخشیدن
مثال
وهبت لزید دینارا
پنج
لام تعلیل
برای بیان علت
مثال
انه لحب الخیر لشدید
شش
لام نفی یا لام جحود
برای تاکید نفی بعد از ما کان یا لم یکن
مثال
ما کان الله لیغفر لهم
هفت
لام به معنای الی
مثال
بان ربک اوحی لها
هشت
لام به معنای علی
مثال
یخرون للاذقان
نه
لام به معنای فی
مثال
الموازین القسط لیوم القیامة
ده
لام تاریخ به معنای عند
مثال
کتبته لخمس خلون
--------------------------------
۶ لام صیرورت یا لام عاقبت ⚠️
لام صیرورت زمانی به کار میرود که
نتیجه از ابتدا قصد نشده باشد
اما در پایان به عنوان پیامد طبیعی کار به وجود آید
مثال قرآنی
فالتقطه ال فرعون لیکون لهم عدوا و حزنا
آل فرعون موسی را برای دشمنی نگرفتند
اما سرانجام نتیجه کار دشمن شدن او بود
--------------------------------
۷ فرق لام غایت و لام عاقبت 🎯
لام غایت
برای هدفی میآید که از ابتدا قصد شده و مطلوب است
مثال
انزلناه الیک لتخرج الناس من الظلمات
هدایت مردم هدف نزول قرآن است 🌱
لام عاقبت
برای نتیجهای میآید که قصد نشده است
مثال
فالتقطه ال فرعون لیکون لهم عدوا
دشمن شدن نتیجه نهایی است نه هدف اولیه 🔚
--------------------------------
۸ جایگاه لام زائد در میان معانی لام 🏷️
ابن هشام لام زائد را در شمار معانی لام جارّه
تحت عنوان لام تاکید ذکر میکند
این لام نه برای غایت است
و نه برای تملیک
بلکه فقط برای تقویت و تاکید لفظی به کار میرود
- ۰۴/۰۹/۲۷